Wet bescherming klokkenluiders
Sinds 1 juli 2016 kennen we in Nederland de Wet Huis voor Klokkenluiders. De Wet Huis voor Klokkenluiders verplicht werkgevers met ten minste 50 werknemers om een interne meldregeling op te stellen voor het vermoeden van een misstand (een zogeheten klokkenluidersregeling). Onder het begrip ‘werknemer’ vallen niet alleen reguliere werknemers, maar ook degenen die anders dan uit dienstbetrekking arbeid verrichten, zoals zzp’ers, stagiairs en vrijwilligers.
De Wet Huis voor Klokkenluiders kent als uitgangspunt dat een werknemer eerst intern meldt, tenzij dat van de werknemer in redelijkheid niet kan worden verwacht. Meldt de werknemer zonder valide reden niet eerst intern, dan stelt het Huis voor Klokkenluiders geen onderzoek in.
Recent, op 18 februari 2023 is de Wet Huis voor Klokkenluiders vervangen door de Wet bescherming klokkenluiders. Voor grote werkgevers bij wie in de regel ten minste 250 personen werkzaam zijn, gelden de nieuwe regels direct vanaf deze datum. Middelgrote werkgevers (50-250 werknemers) krijgen iets meer tijd. Zij moeten eind van het jaar de nodige wijzigingen hebben doorgevoerd.
Belangrijke wijzigingen
De voornaamste (en voor de praktijk belangrijkste) wijzigingen zijn als volgt:
- Uitbreiding van de personen die beschermd worden. Onder de Wet Huis voor Klokkenluiders werden alleen (ex-)werknemers en ambtenaren beschermd, maar voortaan wordt ‘eenieder die werkzaam is binnen een organisatie’ beschermd. Dit zijn bijvoorbeeld ook vrijwilligers, sollicitanten, leveranciers, aannemers en aandeelhouders;
- De melder hoeft niet eerst intern te melden, maar mag direct extern melden bij het Huis voor Klokkenluiders;
- Het begrip misstand wordt uitgebreid naar – kort gezegd – een dreigende schending van (Europese) regels van maatschappelijk belang;
- Naast de ondernemingsraad (OR) heeft ook de personeelsvertegenwoordiging (PVT) instemmingsrecht bij de wijziging, vaststelling of intrekking van een interne meldingsregeling;
- Aan zowel de interne als externe meldprocedure worden strengere eisen gesteld, zoals een registratieplicht, het versturen van een ontvangstbevestiging, het mogelijk maken van zowel een mondelinge als een schriftelijke melding, het mogelijk maken van een anonieme melding en het opnemen bij wie de melder anoniem kan melden;
- De bewijslast dat er géén sprake is van benadeling van een melder, komt bij de werkgever te liggen in plaats van bij de melder;
- Verbod op zwijgbedingen voor beschermde melders;
- Het Huis voor Klokkenluiders krijgt bestuursrechtelijke sanctiemogelijkheden in geval van benadeling van de melder, het niet opvolgen van aanbevelingen of bij gebrek aan een interne meldregeling. Er kan daarbij gedacht worden aan het opleggen van een boete en een last onder dwangsom.
Gevolgen (grote) werkgevers
Werkgevers met 50 of meer werknemers in dienst zullen hun klokkenluidersregeling in lijn moeten brengen met de nieuwe wet. De misstanden waarover een melding kan worden gemaakt zijn immers uitgebreid en meer (soorten) melders kunnen gebruik maken van de regeling. Daarnaast gelden er strengere eisen aan een meldregeling:
- Termijnen: de melder moet binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging van de melding krijgen en de melder moet binnen een redelijke termijn van maximaal drie maanden informatie krijgen van de werkgever over de beoordeling van zijn melding. Dit moet worden vastgelegd in de regeling zelf.
- Wijze van melding: in de regeling moet ook worden vastgelegd dat de werknemer de melding zowel schriftelijk als mondeling kan doen. Tegelijkertijd moet worden vastgelegd bij welke onafhankelijke functionaris(sen) de melder anoniem kan melden.
- Registratieplicht: werkgevers moeten meldingen van vermoedens van misstanden registreren in een daarvoor ingericht register.
Grote werkgevers (minimaal 250 werknemers) moeten de aanpassingen direct doorvoeren; werkgevers met tussen de 50 en 249 werknemers hebben nog tot 17 december 2023 de tijd. En voor alle werkgevers geldt: het invoeren van een aangepast klokkenluidersbeleid is instemmingsplichtig – dus de OR (of PVT) moet tijdig betrokken worden.
De bepalingen over de sanctiemogelijkheden van het Huis voor Klokkenluiders en over het doen van anonieme meldingen zijn overigens nog niet in werking getreden; het is nog niet bekend wanneer dat wel gebeurt. Voor hulp bij het up-to-date brengen van de klokkenluidersregeling, staan wij uiteraard graag klaar.