(Collectieve) wijziging van arbeidsvoorwaarden: de Hoge Raad biedt duidelijkheid
In een arbeidsovereenkomst is vaak een zogeheten eenzijdig wijzigingsbeding opgenomen. Het beding vindt zijn basis in artikel 7:613 BW. Een eenzijdig wijzigingsbeding geeft een werkgever ruimte om de in de arbeidsovereenkomst opgenomen arbeidsvoorwaarden eenzijdig te wijzigen. Er is wel vereist dat de werkgever bij de wijziging een zodanig zwaarwichtig belang heeft dat het belang van de werknemer dat door de wijziging wordt geschaad, daarvoor moet wijken. Is in de arbeidsovereenkomst geen eenzijdig wijzigingsbeding opgenomen terwijl er wel een arbeidsvoorwaarde gewijzigd moet worden, dan moet de werkgever terugvallen op het goed werkgeverschap en het goed werknemersschap (artikel 7:611 BW).
Al weer ruim 14 jaar geleden oordeelde de Hoge Raad in het Stoof/Mammoet-arrest dat de norm van artikel 7:611 BW de werknemer ertoe kan verplichten een wijziging te accepteren, als (i) sprake is van gewijzigde omstandigheden, (ii) de werkgever een redelijk wijzigingsvoorstel doet en tot slot (iii) de werknemer dat voorstel redelijkerwijs niet kan weigeren.
In de rechtspraak en de literatuur bestond de afgelopen jaren discussie over de vraag of het eenzijdig wijzigingsbeding ook gold voor individuele wijzigingen of dat het (enkel) gold voor collectieve wijzigingen, wijzigingen dus die betrekking hebben op groepen werknemers. En of dat dan betekende dat Stoof/Mammoet (juist) gold voor individuele wijzigingen. En als dat zo was, wat betekende dat dan voor de werkgever die zonder eenzijdig wijzigingsbeding een collectieve wijziging door wilde voeren? Kon dat dan niet? In een vandaag gewezen arrest heeft de Hoge Raad de knoop doorgehakt en geoordeeld dat de Stoof/Mammoet-maatstaf ook kan worden ingeroepen om collectieve wijzigingen af te dwingen. Werkgevers die zich niet kunnen beroepen op een eenzijdig wijzigingsbeding kunnen dus met een beroep op Stoof/Mammoet toch collectieve wijzigingen doorvoeren – waarbij uiteraard wel voldaan moet zijn aan de genoemde voorwaarden –.
Tegelijkertijd heeft de Hoge Raad verduidelijkt dat de Stoof/Mammoet-toets lichter is dan de zwaarste toets die we kennen: de vraag of het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is als de werknemer het wijzigingsvoorstel niet accepteert.
Ook dat is goed nieuws voor werkgevers. Het geeft wat meer ruimte in het debat over wijzigingen.