Diversiteitsbeleid: Hoeveel ruimte is er?
De toenemende aandacht voor diversiteit laat ook werkgevers niet onberoerd. Steeds meer werkgevers voeren een diversiteitsbeleid om te zorgen dat hun organisaties een betere afspiegeling worden van de maatschappij. Voorkeursbeleid kan daarbij helpen.
Voorkeursbeleid
Voorkeursbeleid houdt in dat een werkgever bij gelijke geschiktheid de voorkeur geeft aan bepaalde sollicitanten (‘positieve discriminatie’). Positieve discriminatie is alleen toegestaan ten aanzien van vrouwen, personen met een migratieachtergrond (Algemene Wet Gelijke Behandeling (AWGB)) en personen met een handicap of chronische ziekte (Wet gelijke behandeling op grond van chronische ziekte of handicap (WGBH/CZ)).
Omdat (ook) positieve discriminatie heeft te gelden als discriminatie, gelden er strikte voorwaarden. Een werkgever mag alleen voorrang geven aan bepaalde sollicitanten, als 1) er sprake is van een aantoonbaar achterstand binnen het bedrijf (achterstandsvereiste), 2) de werkgever duidelijk communiceert dat er een voorkeursbeleid wordt gevoerd (kenbaarheidsvereiste), 3) het voorkeursbeleid alleen wordt toegepast bij gelijke geschiktheid van sollicitanten (zorgvuldigheidsvereiste) en 4) de maatregel in redelijke verhouding staat tot het doel ervan (evenredigheidsvereiste).
Het voeren van een voorkeursbeleid betekent overigens niet dat een werkgever sollicitanten die niet passen binnen de voorkeur, direct mag afwijzen. Alleen als sprake is van gelijke geschiktheid kan een ‘voorkeurs’sollicitant voorrang krijgen.
Uitzonderingen
Geen regel of er bestaat wel een uitzondering en dat geldt ook bij de strikte vereisten die aan voorkeursbeleid worden gesteld.
De eerste uitzondering ziet er op dat voor een bepaalde functie specifiek een bepaald persoon (geslacht / huidskleur) geschikt is of iemand van een bepaalde leeftijd nodig is. Doet die situatie zich voor, dan mag daarop geselecteerd worden. De reden voor de keuze moet wel duidelijk in de vacature staan.
Een andere uitzondering zit aan de gevarenkant. Is een functie gevaarlijk voor bepaalde groepen, bijvoorbeeld voor kinderen of mensen met een handicap of chronische ziekte, dan mag een werkgever een dergelijke sollicitant weigeren. De weigering moet wel noodzakelijk zijn voor de gezondheid en veiligheid van de sollicitant, of die van collega’s of klanten.
In de praktijk
Het College voor de Rechten van de Mens kan een oordeel geven over de vraag of bepaald voorkeursbeleid is toegestaan. Een bekende uitspraak ziet op het voorkeursbeleid dat de Technische Universiteit Eindhoven in 2019 invoerde. Omdat vrouwen ondervertegenwoordigd waren in de wetenschap besloot de TU nieuwe wetenschappelijke posities gedurende vijf jaar alleen voor vrouwen open te stellen. Mocht zich na zes maanden nog geen vrouwelijke kandidaat hebben gemeld, dan werd de vacature ook opengesteld voor mannen.
Hoewel het College voor de Rechten van de Mens begrip had voor de situatie, oordeelde het dat dit beleid te vergaand was. De noodzaak van het rigoureuze voorkeursbeleid was onvoldoende aangetoond. De achterstandspositie van vrouwen was niet binnen alle faculteiten even groot en er waren onvoldoende alternatieve, minder vergaande maatregelen beproefd.
Wat vervolgens wel was toegestaan, was een aangepast voorkeursbeleid dat 1) alleen gold voor vacatures als binnen de betreffende faculteit het aandeel vrouwen in de wetenschappelijke functies minder is dan 30% en 2) alleen gold in 30% tot 50% van de ‘in aanmerking komende vacatures’.
Diversiteit heeft dus de voorkeur evenals een goed beleid op dat vlak.